«بازتاب»، از آغاز تا پلمپ

_________________________________________________________________________

_________________________________________________________________________

رمضان پنج سال قبل بود که «بازتاب» با همه سادگي، در محلي محقر و با بضاعتي ناچيز پا به عرصه وجود نهاد و امروز دفتر «بازتاب» که در يک طبقه آپارتمان قديمي در خيابان فلسطين تهران خلاصه مي‌شود، پلمپ شده است در حالي که مجموعه پرسنل «بازتاب» همانند روز نخست از تعداد انگشتان دو دست فراتر نمي‌رود و از نظر شرايط مالي سايت همانند روز نخست در تنگنا قرار دارد،‌ فشارهاي ممتد مالي دولت و بلوکه کردن مطالبات «بازتاب» از دستگاه‌هاي دولتي آگهي‌دهنده موجب شده است تا چند ماهي اجاره همين واحد مسکوني که «بازتاب» در آنجا اداره مي‌شد، به تعويق بيفتد.

آري، طول و عرض مجموعه‌اي که سال‌هاست به عنوان پربيننده‌ترين رسانه مجازي فارسي به شمار مي‌رود، ‌به همين کوچکي است اما در اين فضاي کوچک، رخدادهاي بزرگ پديد آمد:

ـ «بازتاب» بود که براي نخستين بار،‌ نورافکن رسانه را براي آگاهي افکار عمومي به حيات خلوت و حريم ممنوعه عرصه‌هاي اقتصادي کشاند و پرده از روابط پيچيده و در هم تنيده شبکه‌هاي اختاپوسي مفاسد اقتصادي که بعضا از پايگاهي مستحکم در ميدان قدرت سياسي نيز برخوردار بودند، برداشت، توليد ادبيات متناسب با اين فضا که به تدوين واژگاني درباره مافياهاي گوناگون اقتصادي پرداخت و حاصل آن معرفي چهره‌‌هايي چون سلطان شکر، مافياي خانوادگي نفت، شبکه‌هاي فساد آموزشي و پدرخواندگان فولاد، سيمان و ... است؛ اين تلاش هرچند دستمايه استفاده تبليغاتي و پيروزي سياسي براي برخي چهره‌‌ها و جريان‌هاي سياسي قرار گرفت اما براي چارچوب تنگ و کوچک رسانه‌هاي رسمي در ايران گشايشي بزرگ بود.

به مدد ورود «بازتاب» به حريم شبکه‌هاي فساد اقتصادي، بسياري از نيروهاي دلسوز نظام که از مبارزه مراجع نظارتي رسمي با فساد نااميد شده بودند،‌ در ارتباطي دوسويه اطلاعات منحصر به فردي را از جزييات مفاسد اقتصادي در اختيار «بازتاب» قرار دادند که در حد فرصت و امکان منتشر گرديد و بخش عمده آن نيز بار مسئوليت مقامات عالي‌رتبه نظام را که مرجع دريافت اطلاعات غيرقابل انتشار «بازتاب» بودند، سنگين‌تر نمود، البته اين افشا و انتقال اطلاعات دستاوردهاي قابل توجهي نيز داشته است؛ ناکامي وزراي راه دولت اصلاحات و وزير نخست نفت دولت نهم از تکيه زدن بر کرسي وزارت به مددد همين افشاگري‌ها ممکن شد، برخي قراردادهاي آلوده امنيتي در حوزه نفت لغو گرديد، بسياري از مديران و مسئولان متخلف از کار برکنار شدند و يا حداقل به مجازات دست‌اندازي به بيت‌آلمال افشا و شناخته شدند و روندهاي اصلاحي پرشماري نيز در دستگاه‌هاي اجرايي پديد آمد که آخرين نمونه آن، گشوده شدن مسير اصلاح و مبارزه با فساد در ستاد اجرايي فرمان امام(ره) بود که با دشواري بسيار صورت پذيرفت.
هرچند در اين ميان «بازتاب» متحمل فشارهاي بسيار و آسيب‌هاي جدي به صورت رسمي و غيررسمي شد، اما دستاورد اين تلاش جبران تلخي زحمات آن را کرده است و ميدان افکار عمومي به عرصه چالش بزرگ‌ترين آنها تبديل شده است.که در اين راه، قدرداني ويژه رئيس سازمان بازرسي کل کشور از «بازتاب» و اين تعبير که «اثر فعاليت سايت «بازتاب» در مبارزه با مفاسد اقتصادي، بيش از اثر ستاد مبارزه با مفاسد اقتصادي بوده است»، قابل توجه مي باشد.
حکايت مبارزه با فساد در اين مرز و بوم نبايد به داستان غم‌انگيز و آرمان تحقق‌نيافته تبديل شود و اين مسئوليت معدود رسانه‌هاي سالم و مستقل موجود را سنگين‌تر مي‌کند.

ـ ديرزماني از آن زماني نگذشته است که عرصه سياست خارجي، در انحصار گروهي از افراد خاص بود که با تشکيل حلقه‌هاي محفلي سکان ديپلماسي کشور را در اختيار خود داشتند. با ورود «بازتاب» به حوزه سياست خارجي که در آستانه جنگ عراق آغاز شد، بازخواني شکاف عملکرد ديپلماسي جمهوري اسلامي در دو دهه گذشته ممکن گرديد و رسانه‌ها نيز همگام با صاحب‌منصبان عرصه سياست خارجي رخدادهاي جهاني و عملکرد ديپلماسي وطني را نه از نگاه رسمي بلکه از منظري مستقل دنبال کردند. نقدهاي پرشمار «بازتاب» در رابطه با موضع دستگاه سياست خارجي کشور در جنگ‌هاي عراق و افغانستان،‌ تبيين نقاط ضعف سياست تنش‌زدايي و نقد عملکرد منفعلانه در پرونده هسته‌اي از جمله مهم‌‌ترين رويکردهاي اين سايت در حوزه سياست خارجي دولت گذشته بود که منشأ تحولات قابل توجهي گرديد، در دولت نهم نيز رويکرد نقادانه «بازتاب» به بعد بين‌‌المللي عملکرد دولت ادامه يافت، نقد ماجراجويي در پرونده هسته‌اي، ‌توصيه به پرهيز از رويکردهاي تنش‌زا در ديپلماسي، طرح کم‌فايده و پرهزينه بازخواني هولوکاست، تحرکات ايذايي و با بار مالي سنگين در آمريکاي لاتين و سرانجام هشدار نسبت به کوچک‌شماري تهديدات خارجي را مي‌توان بخشي از سرفصل‌هاي انتقادات «بازتاب» در حوزه سياست خارجي به شمار آورد.

البته در اين ميان سه بار توقيف «بازتاب» در دولت اصلاحات و با کارگرداني دبيرخانه شوراي عالي امنيت ملي وقت و يک بار مسدودسازي طولاني و سرانجام پلمپ «بازتاب» نيز دست کم رسما تحت عنوان ناهماهنگي اين رسانه با سياست خارجي رسمي دولت‌ها انجام شده است که در اين ميان «بازتاب»‌خود را مفتخر مي‌داند همان انتقاداتي که در دولت گذشته به عملکرد ديپلماسي وارد مي‌کرد امروز از زبان رهبر انقلاب قابل شنيدن است و نقدهايي که در اين دولت بر ماجراجويي و هزينه‌زايي در موضوعاتي نظير بازخواني هولوکاست وارد مي‌کند، پس از اندک زماني به گفتمان حاکم بر دلسوزان نظام از جمله دبير شوراي عالي امنيت ملي و مشاور بين‌الملل رهبري تبديل مي‌شود و توصيه به دولت اين است که تحمل‌ناپذيري خود را کنترل کند و پلمب کردن يک سايت فيلترشده را دستاوردي براي خود نداند!

کارنامه سايت «بازتاب» در دفاع از مقاومت اسلامي به ويژه حزب‌الله لبنان نيز آن‌گونه بود که تنها رسانه‌اي که از سوي مرکز لابي صهيونيستي (آيپاک) به دليل حمايت از حزب‌الله و افشاي نقشه قبلي اسرائيل براي حمله به لبنان پيش از دستگيري سربازان صهيونيست، مورد پيگيري قضائي قرار گرفت و دادخواست تعطيلي آن به وزارت خزانه‌داري آمريکا ارايه شد، سايت «بازتاب» بود و متاسفانه اين تلاش که در خارج ناکام ماند، در داخل به نتيجه رسيد .

ـ در حوزه انديشه، نيز فضاي سياه و سفيد حاکم بر رسانه‌هاي کشور که تحمل شنيدن و انتشار سخنان متفاوت با مواضع فکري و فرهنگي خود را نداشتند، به ويژه در طيف مدافعان انديشه‌هاي امام(ره) و مباني فکري انقلاب اسلامي غربتي تلخ را پديد آورده بود که نتيجه آن انتشار دشنام‌نامه و ورود به حريم شخصي منتقدان تحت پوشش دفاع از مرزهاي فکري انقلاب بود که البته اين رويکرد واکنش مشابهي را در حوزه مقابل در پي داشت.
رويکرد «بازتاب» در حوزه انديشه و فرهنگ طرح آراي گوناگون و دفاع منطقي، مستدل و مستند از مباني فکري انقلاب و ديدگاه‌هاي امام خميني(ره) بود که در اين ميان رخدادهاي بي‌سابقه‌اي نظير ايجاد مناظره مکتوب ميان دکتر سروش و حجت‌الاسلام بهمن‌پور نشان داد که ظرفيت فکري انقلاب اسلامي تا چه اندازه وسيع و به همان مقدار بي‌استفاده مانده است. بازخواني مستند پرونده گروه‌هاي نظر انجمن حجتيه و يا حوادث جنجالي تاريخي از جمله حرکت‌هاي اصولي در حوزه فرهنگ بود.
طرح موضوعات فرهنگي و فکري در «بازتاب» با استقبال گسترده مخاطبان همراه شد و استقبال مطالبي با شمار بينندگان ده‌ها هزار نفر در اين حوزه حادثه‌اي بي‌سابقه بود که نشان از تشنگي نخبگان و افکار عمومي براي طرح موضوعات فرهنگي در فضاي سالم دارد.

ارايه تصويري شفاف و متفاوت از مرجعيت و روحانيت شيعه که به دليل عملکرد گروه‌هاي سياسي و مجادلات قدرت از نگاه افکار عمومي کمتر به آن توجه شده و ابعاد فکري و فرهنگي آن تحت‌الشعاع حوادث سياسي قرار مي‌گيرد، از ديگر تلاش‌هاي «بازتاب»‌ بود که در اين ميان معرفي شخصيت کم‌نظير مرجعيت شيعه در عراق و همچنين مراجع تقليد و بزرگان حوزه علميه قم در کنار معرفي جريان‌هاي فکري جوان و مستعد در عرصه تفکر ديني که در قالب نهضت نرم‌افزاري مورد تأييد رهبر انقلاب نيز قرار گرفتند، رويکردهاي مورد تأکيد «بازتاب» در حوزه فرهنگ و انديشه به شمار مي‌آيد.

ـ در حوزه سياست نيز بر هم زدن وابستگي رسانه‌ها به اردوگاهي خاص و تلاش براي تقويت نقاط مثبت هر دو جناح سياسي عمده جامعه، نقد نقاط ضعف از عملکرد آنها در مقاطعي نظير انتخابات و يا حوادث سياسي، نوع جديدي از رويکرد سياسي را بنيان نهاد و از مهم‌ترين اهداف «بازتاب» در اين حوزه به شمار مي‌آمد.
تقدير و تکريم شخصيت‌هايي نظير آقايان مهدوي کني، هاشمي، خاتمي، خوشوقت، ناطق نوري و کروبي که از سرمايه‌هاي منحصر به فرد روحانيت سياسي در کشور محسوب مي‌شوند، در کنار نقد شفاف و صريح و بعضا گزنده عملکرد گروه‌ها و افراد وابسته به دو جناح راست و چپ و همچنين موضعگيري مستقل و بي‌طرفانه در رابطه با نهادهايي نظير شوراي نگهبان که با وجود ماهيتي غيرسياسي عملکرد آنان پيامدهاي سياسي مهمي دارد از جمله رويکردهاي «بازتاب» در اين حوزه است.

اين استقلال و عدم پايبندي «بازتاب» به رفتارهاي جناحي که از سوي رسانه‌هاي وابسته به دو جناح اصلي سياسي کشور به چرخش تعبير مي‌شد، خود نشان‌دهنده حقانيت و حريت رسانه‌اي است که در زمانه فعلي که جريانات سياسي با تأمين مالي و درک اهميت رسانه‌ها، برخي ارباب جرايد را به رعاياي اردوگاه‌هاي خود تبديل کردند،‌کمياب است.
رويکرد بي‌طرفانه «بازتاب»‌در انتخابات رياست‌جمهوري به رغم روابط نزديک آن با برخي از کانديداهاي اين انتخابات در شرايطي که اکثريت قريب به اتفاق رسانه‌هاي کاغذي و مجازي به ابزار تبليغاتي يک ستاد انتخاباتي تبديل شده بودند،‌از جمله افتخارات «بازتاب» در عرصه سياسي است. چه آنکه بزرگاني که با حمايت معنوي از «بازتاب» متحمل هزينه‌هاي سنگين کم‌ظرفيتي و فقدان سعه صدر جريانات سياسي شدند، بدون بهره‌برداري سياسي از اين رسانه رويکرد غيرابزاري به افکار عمومي را بنيان گذاشتند.

ترويج مشي اعتدال گرايانه در هر دو جناح سياسي و نقد صريح افراط و تفريط هرچند با واکنش‌هاي تند و تخريب و هتاکي به «بازتاب» ‌از سوي مطبوعات وابسته به طيف‌هاي تندرو اين جناح‌ها منجر شد، اما مقايسه شرايط فعلي با فضاي حاکم در دوران اوج قدرت اصلاح‌طلبان نشان مي‌دهد که حاکميت طيف‌هاي افراطي فارغ از وابستگي جناحي آنان، تا چه اندازه مي‌تواند براي منافع ملي و اصول انقلاب زيانبار باشد.
در شرايطي که بيشترين حجم انتقاد از دولت در رسانه‌هاي خارجي و داخلي در جهت تضعيف و انصراف از مواضع اصولگرايانه صورت مي‌گرفت، رويکرد سايت «بازتاب» کماکان در جهت نقد اصولگرايانه دولت نهم و انتقاد از عقب‌نشيني‌ها و قصور و تقصيرهاي صورت‌گرفته از موضع انقلاب بود؛ به طوري که جنجالي‌ترين انتقادات سايت «بازتاب» از دولت نهم در مواضعي چون عدم توجه به نظرات مراجع تقليد در مسائل فرهنگي و ترويج فساد در حوزه  سينما با مجوز وزارت ارشاد، استفاده از مديران آلوده و مسئله‌دار، حضور در افتتاحيه غيرشرعي بازي‌هاي آسيايي دوحه، دخالت در انتخابات شوراها به رغم نظر مخالف رهبر انقلاب، اختلاف‌افکني در طيف اصولگرا و عدم استفاده از ظرفيت‌هاي نيروهاي انقلاب در اداره کشور، عدم مبارزه جدي با مفاسد اقتصادي، نحوه آزادي دور از عزت نظاميان انگليسي و... بوده است که حسب اعتقاد ما، عموما منطبق با منويات رهبري و دست‌کم در جهت مقابله با موج گسترده رسانه‌اي تجديدنظرطلبان بوده است.

ـ دفاع صريح از حوزه منافع ملي و پاسداري از ارزش‌هاي انقلاب، به ويژه رشادت‌هاي دوران دفاع مقدس که در معرفي و تکريم شهدا، جانبازان و ايثارگران با ادبياتي متفاوت و امروزي در افکار عمومي يکي از افتخاراتي است که اميدواريم ذخيره آخرت همکاران «بازتاب» باشد، تداوم اين رويکرد در عصر حاضر در چهارچوب تقويت و دفاع از نيروهاي مسلح در هياهوي جنگ رواني و رسانه‌اي داخلي و خارجي بود که «بازتاب» خود را فارغ از لباس و رسته نظامي دلاوران سپاهي، ارتشي و بسيجي، موظف به تبيين رشادت‌هاي آن دليرمردان مي‌دانست.

در پايان بايد گفت، قطعا در ميان 75 هزار عنوان مطلب منتشرشده در «بازتاب» طي پنج سال گذشته،‌اشتباهاتي نيز وجود دارد که به دليل شرايط خاص عملکرد رسانه آن‌لاين و مشکلات انبوه پيش روي خبرنگاران به وجود آمده و قطعا عمدي در قصور و تقصير رخ‌داده به خطا در ميان همکاران «بازتاب» وجود نداشته که صميمانه از تمامي برادران و خواهراني که به واسطه اين اشتباهات رنجيده خاطر شده‌اند، پوزش مي‌طلبيم.

 نوشته شده توسط مخبر الدوله در سه‏شنبه 3/7/1386 و ساعت 12:37 عصر | نظرات ديگران()